- Wychowanie patriotyczne i obywatelskie nie może być procesem statycznym, lecz ciągłym - powiedział Aleksander Palczewski, Małopolski Kurator Oświaty, otwierając 17 czerwca br. uroczystą galę w krakowskim Teatrze Groteska, gdzie odbyło się podsumowanie Małopolskiego Roku Historii Najnowszej. - Mam nadzieję, że organizatorom przedsięwzięcia udało się ukazać młodym ludziom walory, których nośnikiem jest historia - dodał. - Cyceron określił ją mianem "świadka czasu, światła prawdy, życia pamięci, nauczycielki życia, zwiastunki przyszłości". Wszak to dzięki niej możemy poznać korzenie, z których wyrastamy. Zrozumieć naszą tożsamość. To ona udzielała nam, Polakom, niejednokrotnie bardzo pożytecznych, choć nieraz jakże bolesnych lekcji…

Adolf Weltschek, Dyrektor Teatru Groteska, przypomniał, że instytucja ta rozpoczęła działalność tuż po wojnie, w czerwcu 1945, będąc niejako odpowiedzią na zło, które wyrządziła ona ludziom i odbudowując system wartości - poprzez sztukę.

Małopolski Rok Historii Najnowszej został ogłoszony przez Małopolskiego Kuratora Oświaty, na początku obecnego roku szkolnego. Obfituje on w wiele rocznic historycznych. Rozpoczęliśmy go 1 września - od obchodów 70. rocznicy wybuchu II wojny światowej, obchodziliśmy 70 rocznicę Zbrodni Katyńskiej, wspominamy utworzony 20 lat temu rząd Tadeusza Mazowieckiego, 20-lecie pierwszych wyborów samorządowych, 30. rocznicę podpisania porozumień sierpniowych, itd.

Małopolskie Kuratorium Oświaty szczególnie zachęcało w tym roku władze samorządowe, nauczycieli, wychowawców oraz uczniów, by angażowali się w działania na rzecz upowszechniania wiedzy z zakresu historii Polski XX wieku. Zorganizowało też liczne konkursy o tematyce historycznej i patriotycznej.

Efekty przeszły najśmielsze oczekiwania! Na uroczystą galę do Groteski przybyło 280 laureatów z całego kraju - uczniów szkół podstawowych, gimnazjalnych i ponadgimnazjalnych. W konkursach wzięła udział młodzież aż z 11 województw, m.in. małopolskiego, świętokrzyskiego, wielkopolskiego, łódzkiego, podlaskiego, lubuskiego, warmińsko-mazurskiego, opolskiego itd. Niektórzy laureaci przyjechali aż z Gdańska i Białegostoku!

Oprócz typowych konkursów, podczas których trzeba było wykazać się wiedzą, zorganizowano też takie, które wymagały od młodych ludzi inicjatywy, kreatywności i zacięcia badawczego. Należy do nich "Ogólnopolski Konkurs Losy Bliskich i Losy Dalekich - życie Polaków w latach 1914-1989". Na podstawie zeznań świadków, często swoich bliskich: dziadków, sąsiadów, uczestników dramatycznych wydarzeń, a także analizując wspomnienia, pamiętniki, zapiski, źródła historyczne, młodzież analizowała i opisywała - przez pryzmat przeżyć jednostki - trudną historię najnowszą.

Opowiadając o traumatycznych przeżyciach wojennych i powojennych swoich bliskich lub autorytetów z najbliższego otoczenia, dzieci i młodzież nie kryły wzruszenia - Pisałam tę pracę z lekkim drżeniem serca - wyznała publiczności Ania Niemiec, uczennica Szkoły Podstawowej Zgromadzenia Sióstr Augustianek w Krakowie. Opowiadała o udziale członków rodziny w wojnie o niepodległość w 1918 roku i w Kampanii Wrześniowej, o pobycie w obozie koncentracyjnym. - Bardzo to wszystko przeżywałam, bo o wielu sprawach dowiedziałam się po raz pierwszy w życiu - stwierdziła. Natomiast Jadwiga Harpula ze Świętoniowej k. Przeworska przedstawiła niezwykłe losy swojej babci, zesłańca na Sybir, a potem nauczycielki i opiekunki w sierocińcu dla dzieci w afrykańskim Nairobi. Najbardziej charakterystyczną i dzielną laureatką była uczennica Zespołu Szkół z Tarnowa, która swą prezentację przedstawiła w języku migowym - przy pomocy tłumacza.

Dr Robert Zapart z Fundacji Armii Krajowej z Londynu wręczył pięciu laureatom, poruszającym w swoich prezentacjach temat żołnierzy AK, specjalne stypendia.

Małopolski Program Historii Najnowszej był traktowany jako ważne uzupełnienie programu edukacji obywatelskiej i patriotycznej, realizowanego od dawna przez małopolskie szkoły i placówki oświatowe. W swych programach wychowawczych szkoły skupiły się tym razem szczególnie na edukacji patriotycznej, na promowaniu swoich małych ojczyzn, które młodzież poznawała podczas lekcji na łonie natury oraz licznych rajdów i wycieczek.